واکاوی کارکرد تربیتی بشارت و انذار نهان در آیه‌ی 160 سوره‌ی مبارکه‌ی انعام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده‌ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام

2 دانشیار گروه ادبیات و علوم انسانی، دانشکده ادبیات، دانشگاه رازی

3 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام

چکیده

تبیین صحیح بشارت‌ها و انذارهای قرآنی، از آن جهت که نقش مهمی در ترغیب انسان به انجام نیکی‌ها دارند، از بعد تربیتی اهمیت بسیاری دارند؛ چنان‌که هشدار درباره­ی عواقب ناگوار اعمال ناپسند نیز چنین است. در آیه‌ی 160 سوره‌ی انعام، خداوند وعده داده است که برای نیکوکاران پاداشی ده برابر خواهد بود. این در حالی است که گناه‌کاران جز به مانند آنچه انجام داده‌اند، مجازات نخواهند شد. از دیرباز، توجه مفسران به بشارتِ دریافت پاداش مضاعف، معطوف بوده است؛ اما امعان نظر در این آیه، دو مطلب مهم تربیتی دیگر نیز به‌دست می‌دهد که مفسران به آن توجه نداشته­اند. در این پژوهش که با روش توصیفی_تحلیلی صورت گرفته، با عنایت به این نکات، به تبیین استفاده­ی انذاری به نیکان و بشارتی به گناه‌کاران از دو تعبیر «جاء بالحسنة» و «جاء بالسیئة» پرداخته شده و ضمن اشاره به عوامل تباه‌کننده­ی اعمال و عوامل پوشاننده‌ی گناهان، به‌دست‌ آمده است که تعبیر به «جاء بالحسنه» (آوردن امر نیک) و «جاء بالسیئه» (آوردن گناه) به جای «انجام عمل»، متضمن انذاری لطیف به نیکان و بشارتی لطیف­تر به گنه­کاران است؛ به‌گونه‌ای که از یک‌سو، سبب پیش­گیری از غرور نیکوکاران و توجه آنان به دوری از عوامل حبط اعمال و از دیگر سو، باعث تشویق گناه­کاران به جبران گناه و افزایش امید آنان به رحمت واسعه­ی خداوند می­شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Deep Study on the Training Function of a Hidden Annunciation and a Concealed Warning in the 160TH Verse of the Holy Surah An’nm

نویسندگان [English]

  • Seyed Mohamad Reza Hosini Nia 1
  • Khalil Baygzade 2
  • Farah Touhidi 3
1 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Sciences, Ilam University
2 Associate Professor, Department of Literature and Humanities, Faculty of Literature and Humanities, Razi University
3 Ph.D Student of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Sciences, Ilam University
چکیده [English]

Making clear the Quranic annunciation and warning is very important from the training point of view; because annunciation to receive awards plays a great role in encouraging the human beings to do good deeds. It is also the warning to bad results of evil deeds. God has assured man– in the 160th verse of the surah An’am- to reward man’s good deeds ten times more; while he has said that he will punish him for his bad deeds only as he did. The commentaries have noticed this annunciation from the beginning; but paying attention to this holy verse reveals two other important training facts which the commentators have neglected them. This article– that was done in a descriptive- annalistic method- paid especial attention to these two facts explaining a warning to the right doers, and an announcement to the sinners with paying attention to the two phrases: Comes with a good deed and brings an evil deed. It concluded that a warning to the righteous and still a more delicate annunciation to the wrong doers is understood from the two phrases: Comes with a good deed and brings an evil deed by pointing to ruining deeds and remitting factors. And so those two phrases prevent the right doers from being proud and encourage them to avoid ruining deeds; and provoke the sinners to regret and increase their hope to God's embracing Grace.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The 160TH Verse of the An’am
  • Training Function of the Hidden Annunciation
  • Training Function of the Concealed Warning

قــرآن کریـــم؛ ترجمه­ی ناصر مکارم شیرازی؛ چاپ دوم، قم: دارالقرآن الکریم (دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی)، 1373ش.

نهج‌البلاغه؛ ترجمه‌ی جعفری؛ زیر نظر: داریوش شاهین؛ به اهتمام: علی جعفری؛ چاپ سوم، مشهد: آستان قدس رضوی، 1382.

  • آیتى، عبد المحمد؛ ترجمه‌ی قرآن‏؛ چاپ چهارم‏، تهران‏: سروش، ‏1374ش‏.
  • ابن‌ابراهیم‏، عبدالرحمن‌بن‌اسماعیل؛ إبراز المعانی من حرز الأمانی فی القراءات السبع‏؛ بیروت: دارالکتب العلمیة، بی‌تا.
  • ابن‌اثیر جزری، مبارک‌بن‌محمد؛ النهایة فی غریب الحدیث و الأثر؛ محقق، محمود محمد طناحى؛ چاپ چهارم، قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏، 1367ش‏.
  • ابن‌فارس، أحمد‌بن‌فارس‏؛ معجم مقاییس اللغة؛ تحقیق و ضبط: عبدالسلام محمد هارون؛ الطبعة الأولى‏، قم: مکتب الإعلام الإسلامی‏، 1404ه.
  • ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم‏؛ لسان العرب‏؛ المحقق: جمال‌الدین المیردامادى؛ الطبعة الثالثة‏، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر، 1414ق.
  • اسکندری، حسین؛ تربیت پنهان؛ چاپ اول، تهران: تزکیه، بهار 1383.
  • الهى قمشه‏اى مهدى؛ ترجمه‌ی  قرآن؛ چاپ دوم‏، قم: فاطمة الزهراء(س)، 1380ش.‏
  • انصاریان، حسین‏؛ ترجمه‌ی قرآن، جلد 1، قم: اسوه‏، 1383ش‏.
  • باقری، خسرو؛ نگاهی دوباره به تربیت اسلامی؛ چاپ سی و نهم، تهران: مدرسه، 1394.
  • بخاری؛ صحیح البخاری؛ بی‌جا، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، 1401ق، 1981م.
  • برزى، اصغر؛ ترجمه‌ی قرآن‏؛ چاپ اول‏، تهران‏:، بنیاد قرآن، ‏1382ش‏.
  • پاینده، ابوالقاسم؛ ترجمه‌ی قرآن؛ چاپ پنجم، تهران: جاویدان، بی‌تا.
  • جوادی آملی، عبدالله؛‏ تسنیم؛ ویرایش: علی اسلامی؛ چاپ سوم، قم: اسراء، 1381ش.
  • حسینی زبیدی، محمد مرتضى‏؛ تاج العروس من جواهر القاموس‏؛ محقق: على هلالى و على سیرى‏؛ بیروت: دارالفکر، 1414ق‏.
  • خرامین، غلامرضا؛ مبانی نظام تعلیم و تربیت؛ چاپ اول، کرمانشاه: مؤسسه‌ی فرهنگی، هنری و سینمایی کوثر، 1391.
  • خمینی؛ شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)؛ چاپ چهارم، بی‌جا، مؤسسه‌ی تنظیم و نشر آثار امام خمینی، بهار 1373.
  • خویی، سید ابوالقاسم؛ البیان فی تفسیر القرآن‏؛ قم‏: موسسة احیاء آثار الامام الخوئى، بی‌تا.‏
  • داودی، محمد؛ حسینی­زاده، سید علی؛ سیره‌ی تربیتی پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع)؛ چاپ پنجم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تابستان 1395.
  • درویش محیى­الدین؛ اعراب القرآن و بیانه‏؛ چاپ چهارم، سوریه‏: دارالارشاد، 1415ق‏‏.
  • دعاس و حمیدان و قاسم‏؛ اعراب القرآن الکریم؛ دمشق: دارالمنیر و دارالفارابى‏، 1425ق‏.
  • دمیاطى‏، احمد‌بن‌ محمدبن عبدالغنى؛ اتحاف فضلاء البشر فی القراءات الأربعة عشر؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1422ق/2001م.
  • رازى، حسین‌بن‌على؛ روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن؛ تحقیق، محمدجعفر یاحقى و محمدمهدى ناصح؛ مشهد: بنیاد پژوهش­هاى اسلامى آستان قدس رضوى‏، 1408ق‏.‏

راغب الإصفهانی؛ مفردات ألفاظ القرآن؛ التحقیق: داوودی، صفوان عدنان؛ دمشق، دار القلم للطباعة و النشر و التوزیع، بیروت: الدار الشامیة للطباعة والنشر و التوزیع، 1416ق/ 1996م.

رشید پور، مجید؛ چگونه باید تربیت کرد؛ چاپ پنجم، تهران: کعبه، زمستان 1370.  

  • ریگی، حسین؛ «سیمای تابناک قرآن در زلال مثنوی»؛ مجله‌ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دوره‌ی دوم، شماره 38، پاییز 1383.
  • زرقانى‏، محمد عبد العظیم؛ مناهل العرفان فی علوم القرآن‏؛ بی‌جا، دار احیاء التراث العربى، بی‌تا.
  • زرکشى، محمد‌بن‌عبدالله؛ البرهان فی علوم القرآن‏؛ بیروت: دار المعرفة، 1410ق/1990م‏.
  • زمخشری، محمود‌بن‌عمر؛ أساس البلاغة؛ بیروت‏: دار صادر، 1979.
  • ـــــــــــــــــــــ؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل‏؛ الطبعة الثالثة، بیروت: دار الکتاب العربی، ‏1407ق‏.
  • سیدبن قطب­بن إبراهیم الشاذلی؛ فی ظلال القرآن؛ الطبعة السابعة عشر، بیروت- القاهرة: دار الشروق‏،1412ق.
  • سیوطى، جلال­الدین‏؛ الإتقان فی علوم القرآن؛‏ الطبعة الثانیة، بیروت‏: دار الکتاب العربى، 1421ق/2001م‏.
  • شاوردی، شهرزاد؛ کشاورز، رقیه؛ «اصول و شیوه‌های تربیت انسان در سوره‌ی مبارکه‌ی انعام»؛ کوثر، شماره 41، زمستان 1390 و بهار 1391.
  • صافى، محمود‌بن‌عبد الرحیم‏؛ الجدول فى اعراب القرآن؛ چاپ چهارم، دمشق، بیروت: دار الرشید مؤسسة الإیمان،‏ 1418ق.
  • صالح، صبحى؛ مباحث فی علوم القرآن؛ چاپ پنجم، قم: منشورات الرضى‏، 1372ش.‏
  • صلواتی، محمود؛ ترجمه‌ی قرآن؛ جلد 1، تهران: مبارک، 1387ش.
  • طباطبائى، سید محمدحسین؛ قرآن در اسلام؛ چاپ دوم، تهران: دار الکتب الاسلامیه‏، 1353ش.‏
  • ‏- ــــــــــــــــــــــ؛ المیزان فی تفسیر القرآن‏؛ چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه‌ی مدرسین حوزه­ی علمیه­ی قم، 1417ق.
  • طبرسی، فضل‌بن‌الحسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ تحقیق محمدجواد بلاغی؛ چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو، 1372ش.
  • طوسى، محمد‌بن‌حسن‏؛ التبیان فى تفسیر القرآن؛ تحقیق: احمد قصیرعاملى؛ بیروت‏، دار احیاء التراث العربى، بی‌تا.‏
  • عاملى، ابراهیم‏؛ تفسیر عاملى‏؛ تحقیق: على اکبر غفارى‏؛ چاپ اول‏، تهران: صدوق، ‏1360ش.‏
  • عسکری، حسن‌بن‌عبدالله‏؛ الفروق فی اللغة؛ بیروت: دارالآفاق الجدیدة، ‏1400ق.
  • فارسى، جلال­الدین‏؛ ترجمه‌ی  قرآن‏؛ چاپ اول‏، تهران: انجام کتاب، ‏1369ش‏.

فخررازی، محمد‌بن‌عمر؛ مفاتیح الغیب‏؛ الطبعة الثالثة، بیروت‏: دارإحیاء التراث العربی‏، 1420ق.

  • فیومى، أحمد‌بن‌محمد؛ المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر؛ چاپ دوم، قم‏: موسسه دار الهجرة، 1414ق.
  • قرطبى، محمد‌بن‌احمد؛ الجامع لأحکام القرآن؛ تهران: ناصر خسرو، 1364ش‏.
  • کریمی، عبدالعظیم؛ تربیت چه چیز نیست؛ چاپ هفتم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1387.
  • کبیر مدنی شیرازی، سید على خان‌بن‌احمد؛ الطراز الأول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول‏؛ محقق: مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث ‏[شعبه مشهد]؛ مشهد: مؤسسة آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث‏، 1384ش.‏
  • کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ محقق: علی أکبر غفاری و محمد آخوندی؛ چاپ چهارم، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1407ق‏.
  • گرمارودی، سید علی؛ ترجمه‌ی  قرآن؛ جلد 1، چاپ دوم، تهران: قدیانی، 1384ش.
  • گلاور، جان ای؛ برونینگ، راجر ا چ؛ روان­شناسی تربیتی: اصول و کاربرد آن؛ ترجمه‌ی علینقی خرازی؛ چاپ هفتم، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1386ش.
  • مجلسى، محمدباقر‌بن‌محمدتقى‏؛ بحار الأنوار(ط- بیروت)؛ محقق: جمعى از محققان‏؛ الطبعة الثانیة، بیروت‏: دار إحیاء التراث العربی، 1403ق.‏
  • مراغی، محمد مصطفی؛ «الدروس الدینیة: الدرس الأول»؛ الأزهر، المجلد الرابع عشر، الجزء 1، 1362.
  • مشکینى، على؛ ترجمه‌ی  قرآن‏؛ چاپ دوم‏، قم‏: الهادى، ‏1381ش‏.
  • مصطفوى، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‏، 1368ش.
  • مطهری، مرتضی؛ تعلیم و تربیت در اسلام؛ چاپ هشتاد و پنجم، تهران: صدرا، 1393ش.
  • معرفت، محمدهادى؛ التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب؛ مشهد: الجامعة الرضویه للعلوم الاسلامیه، 1418ق/ 1997م.‏
  • مکارم شیرازى، ناصر؛ تفسیر نمونه‏؛ چاپ اول‏، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1374ش‏.
  • ملکی تبریزی، جواد‌بن‌شفیع؛ اسرار الصلوة؛ ترجمه‌ی سید مصطفی آل سید غفور؛ قم: ذوی القربی، 1389.
  • میبدى، احمد‌بن‌محمد؛ کشف الأسرار و عدة الأبرار؛ تحقیق: على اصغر حکمت؛ چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر، 1371ش.
  • نحاس، احمد‌بن‌محمد؛ اعراب القرآن؛ بیروت‏: منشورات محمدعلى بیضون، دار الکتب العلمیة، 1421ق‏‏.
  • نراقی، احمد؛ معراج السعاده؛ چاپ اول، قم: آیین دانش، 1394ش.