مقایسه‌ی «دروغ» و پیامدهای تربیتی آن در اسلام و مسیحیت با تحلیل اختلاف‌نظر میان اندیشمندان دو دین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه خوارزمی

2 دانش پژوه سطح چهار موسسه آموزش عالی حوزوی رفیعة المصطفی

چکیده

دروغ نزد اندیشمندان اسلامی از دو منظر اخلاقى و فقهى قابل بررسى است. در این میان، اخلاق‌پژوهان به توسعه در زمینه­ی اقسام دروغ قائلند. شاخص‌ترین پیامد تربیتی دروغ که نوعی خیانت محسوب می‌شود، «اغراء به جهل» یا کشاندن انسان به راهى خلاف واقع است. از این‌رو، ادیان الهی بر مبنای فطرت حقیقت­گرای بشر، در تمام ساحات زندگی انسان، با «دروغ» به مخالفت برخاسته‌اند. آنها ضمن بررسی ریشه‌های درونی و بیرونی دروغ، پیامدهای تربیتی آن را برشمرده‌اند و در نهایت، به راه‌های علمی و عملی مبارزه با دروغ همت گماشته‌اند؛ بنابراین، در نفی دروغ، میان هیچ‌یک از ادیان الهی ازجمله اسلام و مسیحیت اختلافی وجود ندارد. در این میان، محور اختلاف به مصداق‌های دروغ بازمی‌گردد. در باور اندیشمندان مسیحی، دروغ هیچ‌گونه استثنایی ندارد و مصداق‌های آن، گسترده و شامل موقعیت‌های مختلف می‌شود؛ درحالی‌که علمای اسلامی، بر مبنای قاعده‌ی عقلانی اهم و مهم در موقعیت‌ها و شرایط خاص، توریه و تقیه را، راهکارهایی برای خروج از خطرها و تهدیدها معرفی می‌کنند. این امر سبب شده است، برخی اندیشمندان مسیحی، دین اسلام به‌ویژه مذهب تشیّع را، متهم به جواز و پذیرش دروغگویی کنند. پژوهش حاضر با بررسی دروغ در اسلام و مسیحیت از سه منظر، به اشکال‌های اندیشمندان مسیحی و اختلاف نظر آنان با علمای اسلامی دراین‌باره پاسخ می‌دهد و ثابت می‌کند با وجود بحث‌ها و اتهام‌های موجود، میان اسلام و مسیحیت، درباره‌ی «دروغ» و پیامدهای تربیتی آن هیچ اختلافی وجود ندارد و توریه و تقیه، در هیچ‌یک از این دو دین، دروغ به‌­شمار نمی‌آیند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparing "lies" and its educational consequences in Islam and Christianity Emphasizing the analysis of disagreements between two religion scholars

نویسندگان [English]

  • Abdollah Mirahmadi 1
  • Mahboobah zare 2
1 Assistant Professor Quran and Hadith Sciences in kharazmi University
2 PhD student in Rfiat- al Mustafa Tehran Seminary
چکیده [English]

The lies of Islamic scholars can be examined from both moral and legal points of view. Divine divinity, based on the true nature of mankind, is opposed to "lies" in all aspects of human life. Therefore, in denying a lie, there is no difference between any divine religion, including Islam and Christianity. In the meantime, the axis of conflict turns to lies. In the belief of Christian thinkers, lies are no exception and their examples are broad and include different situations. While Islamic scholars, considering the important and important rationale in certain situations and circumstances, introduce cases such as Thouiry and Taqiyah as strategies for the elimination of threats and threats. This has led some Christian scholars to accuse Islam of allowing and accepting lying. The present study, by way of explanation and analysis of the content, by comparative analysis of the lies between Islam and Christianity, proves that, despite the controversy and allegations, there is no difference between these two religions about the lie of falsehood, and Touiry and Taqiyah are neither lies in Islam nor in Christianity and it is not a lie.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lie
  • Islam
  • Christianity
  • Thouiry
  • Taqiyah
  • قرآن کریم
  • اترک، حسین؛ «چیستی دروغ»؛ فصلنامه آینه معرفت، سال 7، شماره 20، 1388ش.
  • اخلاقی، معصومه؛ «تقیه شیعی در آثار شرق شناسان»، مجموعه مقالات نخستین همایش بین‌المللی تشیع و خاورشناسان؛ به کوشش محمدرضا بارانی؛ قم، خاکریز، 1388ش.
  • اسلامی، سید حسن؛ دروغ مصلحت‌آمیز، بحثی در مفهوم و گستره آن؛ قم، بوستان کتاب، 1382ش.
  • ابن‌منظور، جمال­الدین محمدبن­مکرم؛ لسان­العرب؛ بیروت، ‌دار احیاء التراث العربی، 1419ق.
  • ابن‌مسکویه، ابوعلی احمدبن­محمد؛ تهذیب الاخلاق فی التربیة؛ بیروت، دارالکتب العلمیه، 1401ق.
  • امین، محمد؛ آفات زبان؛ تهران، افست کیا، 1370ش.
  • انصاری، مرتضی؛ التقیه؛ تحقیق فارس الحسون؛ قم، مطبعه مهر، 1412ق.
  • ایزوتسو، توشیهیکو؛ مفاهیم اخلاقی ـ دینی در قرآن مجید؛ ترجمه‌ی فریدون بدره­ای؛ تهران، نشر فرزان، 1378ش.
  • برونو، فرانک؛ فرهنگ توصیفی اصطلاحات روان‌شناسی؛ تهران، طرح نو، 1370ش.
  • پرچم، اعظم؛ شاملی، نصرالله؛ «تداخل معنایی واژگان مترادف در ادبیات جاهلی و واژگان قرآن»؛ فصلنامه مطالعات اسلامی، سال 42، شماره 84، 1389ش.
  • تبریزی، جواد؛ ارشاد الطالب الی التعلیق علی المکاسب؛ قم، دار الصدیقه الشهیده، 1384ش.
  • ترجمه کتاب مقدس (عهد جدید)؛ تهران، انجمن کتاب مقدس ایران، 1365ش.
  • تفتازانی، سعدالدین؛ شرح المختصر؛ قم، اسماعیلیان، 1385ش.
  • تهرانی، مجتبی؛ اخلاق الاهی (جلد چهارم ـ آفات زبان ـ بخش یکم)؛ تدوین و تحریر بهمن شریف‌زاده؛ تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1385ش.
  • حسینی، ابوالبقاء ایوب­بن­موسی؛ معجم فی المصطلحات و الفروق اللغویه؛ قاهره، دار الکتاب الاسلامی، 1413ق.
  • حر عاملی، محمدبن­حسن؛ تفصیل وسائل­الشیعة إلی تحصیل مسائل­الشریعة؛ قم، مؤسسة آل­البیت علیهم­السلام لإحیاء التراث، 1416ق.
  • خسروپناه، عبدالحسین؛ «مسئله شناخت»؛ فصلنامه کلام اسلامی، سال 8، شماره 32، 1378ش.
  • دادستان، پریرخ؛ زهرا؛ علی­بخشی، زهرا؛ شهلا، پاکدامن؛ «سبک­های مکانیزم دفاعی در انواع شخصیت خود دوستدار، یک همبستگی بنیادی»؛ فصلنامه روان­شناسان ایرانی، سال 5، شماره 18، 1378ش.
  • دستغیب، سید محمدهاشم؛ گناهان کبیره؛ قم، مؤسسه مطبوعاتی دارالکتاب، 1385ش.
  •  راغب اصفهانی، حسین­بن­محمد، مفردات الفاظ القرآن؛ قم، ذوی­القربی، 1375ش.
  • سایت روان­شناسی پیمان؛ «روان­شناسی دروغ»؛ آدرس سایت: https://paymanpsychology.com
  • سبحانی، جعفر؛ تقیّه، دانشنامه جهان اسلام؛ ج 7، تهران، بنیاد دایرة‌المعارف اسلامی، 1393ش.
  • سرمس، ویلیام؛ فرهنگ جامع فارسی- آشوری؛ جلد اول، تهران، سازمان فرهنگی جوانان آشوری، بی­تا.
  • سُویّج، سید مجتبی؛ رسالة فی التقیّة؛ ت‍ق‍ری‍ر الاب‍ح‍اث‌ ش‍م‍س‌ال‍دی‍ن‌ ال‍واع‍ظی‌؛ قم، مطبعة الامیر، 1418ق.
  • شریف رضی، محمدبن­حسین؛ نهج­البلاغة؛ قم، منشورات دار الهجرة، 1414ق.
  • شعرانی، ابوالحسن؛ نثر طوبی؛ تهران، کتاب‌فروشی اسلامیه، 1398ق.
  • طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ قم، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی، 1363ش.
  • طبرسی، فضل­بن­حسن؛ مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن؛ تحقیق و تعلیق: هاشم رسولی و فضل‌الله یزدی طباطبایی؛ تهران، ناصرخسرو، 1372ش.
  • طیّب­حسینی، سید محمود؛ «پژوهشی در معنای واژه­ی قرآنی خشیت و تفاوت آن با خوف»؛ فصلنامه کتاب قیّم، سال 3، شماره 8، 1392ش.
  • فاندر، کارل گوتلیب؛ طریق الحیات؛ 1861م. به نقل از وبلاگ: http://answering.blogfa.com/
  • فخر الاسلام، محمدصادق؛ انیس الاعلام فی نصرة الاسلام: بخش کلیسا و ساخته­های آن؛ تنظیم و پاورقی سید عبدالرحیم خلخالی؛ تهران، کتاب‌فروشی مرتضوی، 1364ش.
  • فلسفی، محمدتقی؛ اخلاق از نظر هم­زیستی و ارزش­های انسانی؛ تهران، نشر فرهنگ اسلامی، 1377ش.
  • فیومى، احمدبن­محمد؛ المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر؛ قم، موسسه دارالهجره، 1414ق.
  • قرشی، سید علی‌اکبر؛ تفسیر احسن الحدیث؛ تهران، بنیاد بعثت، 1377ش.
  • کار، برایان؛ «مسئله صدق»؛ ترجمه همایون همتی؛ فصلنامه قبسات، سال 4، شماره 12، 1378ش.
  • کلینی، محمدبن­یعقوب؛ اصول کافی؛ تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1363ش.
  • گورگیز‍، هانیبال؛ «روایت‌های‌ تبشیری: مروری بر تألیفات مبلغان مسیحی در ایران»؛‌ مجله اخبار ادیان، سال 2، شماره 7، 1383ش.
  • گیپ، همیلتن؛ اسلام، بررسی تاریخی؛ ترجمه منوچهر امیری؛ تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1380ش.
  • متقی هندی، علاءالدین علی؛ کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال؛ حلب، مکتبة التراث الإسلامی، 1389ش.
  • مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار؛ بیروت، مؤسسه الوفاء، 1403ق.
  • محمدی ایلامی، رحیم؛ «تبیینی نو از مفهوم و راهبرد تقیه در مکتب امامیه»؛ فصلنامه علوم اسلامی؛ سال 5، شماره 17، 1389.
  • محمدی ری­شهری، محمد؛ میزان الحکمة؛ قم، دار الحدیث، 1389ش
  • مرکز فرهنگ و معارف قرآن؛ برگزیده فرهنگ قرآن؛ قم، بوستان کتاب، 1387ش.
  • مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368ش.
  • معارف، مجید؛ طباطبایی‌نژاد، سید سجاد؛ میرحسینی، یحیی؛ «نقدی روایی ـ کلامی بر دیدگاه اتان کلبرگ در موضوع تقیه از منظر شیعه امامیه»؛ فصلنامه علوم حدیث، سال 18، شماره 69، 1392ش.
  • معلوف، لویس؛ المنجد فی اللغة؛ تهران، انتشارات اسلام، 1380ش.
  • نراقی، محمدمهدی؛ جامع السعادات؛ تصحیح و تعلیق سید محمد کلانتر؛ نجف، منشورات جامعه النجف الدینیة، 1383ق، 1383ش.
  • نوری، حسین­بن­محمد؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل؛ قم، مؤسسة آل­البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، 1408ق.
  • نووی، یحیی بن شرف؛ الاذکار النوویۀ، تهران، نشر احسان، 1394ش.
  • یارمحمدیان، ناصر؛ میرزایی، محمد؛‌ معلمی، مژگان؛ فاضلی، ‌مجید؛ «پیامدهای رفاهی ارائه اطلاعات نادرست از سوی دولت»؛ فصلنامه اقتصاد تطبیقی، سال 3، شماره 5، 1395ش.