بررسی کاربست طرح‌واره‌های تصویری جانسون در قرآن کریم، با تکیه بر اشاره‌های تربیتی و آموزه‌های اخلاقی در کلام وحی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبانشناسی، گروه زبانشناسی، پردیس علوم و تحقیقات خوزستان، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران/ گروه زبانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

2 دانشیار گروه زبانشناسی همگانی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

3 دانشیار گروه زبان انگلیسی، واحد آبادان، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایران

4 استادیارگروه زبانشناسی همگانی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

چکیده

یکی از حوزه‌های علمی جدیدی که با ذهن انسان ارتباط مستقیم دارد، حوزه‌ی شناختی است که روزبه‌روز، بر تعداد پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در این حوزه افزوده می‌شود. حوزه‌ی «اخلاق» و» تربیت»، به سبب ماهیت روان‌شناختی و ارتباط مستقیم با ذهن و پیچیدگی‌های آن، از طریق مطالعات این‌چنینی، قابل‌بررسی هستند. علوم شناختی و علوم وابسته به آن نظیر زبان‌شناسی شناختی، به سبب ماهیت ارتباطی، ابزار لازم جهت انجام پژوهشی که پرده از ارتباط علوم شناختی و علوم تربیتی بردارد، در اختیار پژوهشگران قرار داده است. نگارنده نیز درصدد آن است که با استفاده از این ابزار در رمزگشایی معنایی قرآن، گامی ناچیز بردارد. یکی از اصول معناشناسی شناختی، جسمی­شدگی ساختار مفهومی است. به عقیده‌ی جانسون، تجربیات ما از جهان خارج، ساخت‌هایی در ذهن ما پدید می‌آورند که ما آنها را به زبان خود انتقال می­دهیم. این ساخت­های مفهومی، همان طرح­واره­های تصویری­اند. درواقع، طرح تصویری، نوعی ساخت مفهومی است که انسان بر اساس تجربیات فیزیکی خود در جهان خارج، آنها را می‌سازد. این تجربیات عینی، امکان درک دیگر مفاهیم در حوزه‌های انتزاعی‌تر نظیر زبان را، به انسان می‌دهد. مارک جانسون این تجربه‌ها را، در قالب سه حوزه­ی کلی طرح‌واره‌های حرکتی، طرح‌واره‌های حجمی و طرح‌واره‌های قدرتی تقسیم­بندی می­کند. در پژوهش حاضر با تحلیل کلام وحی، سی مورد از طرح‌واره‌های موضوعی تکرارشونده استخراج شد که بر اساس بسامد وقوع و اهمیت موضوع در سه‌ طبقه­ی آموزه‌های درجه یک، آموزه‌های درجه دو و آموزه‌های درجه سه دسته­بندی شدند. بر اساس یافته‌های این مطالعه، بیشترین فراوانی، مربوط به گروه مفاهیم درجه یک با موضوعات وحی، معاد، نبوت، بهشت، جهنم و تبعیت (پیروی) بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating Johnson's Image Schema Theory in the Holly Qur'an: Emphasizing the Moral Hints

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Deris 1
  • Elkhas Veysi 2
  • Bahman Gorjiyan 3
  • Sasan Sharafi 4
1 PhD Student, Department of Language and Linguistics, Khuzastan Science and Research Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran/ Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
2 Associate Professor, Department of General Linguistics, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
3 Associate Professor, Department of English Language, Abadan Branch, Islamic Azad University, Abadan, Iran
4 Assistant Professor, Department of General Linguistics, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
چکیده [English]

One of the new scientific fields that is directly related to the human mind is the cognitive field that increases the number of interdisciplinary researches in this area. The field of “ethics “and “education”, due to the psychological nature and direct connection with the mind and its complexities, can be examined through such studies. Cognitive science and its related sciences, such as cognitive linguistics, have provided researchers with the means of conducting research that reveal the relationship between cognitive science and education. The researcher also intends to take a negligible step by using this tool in the semantic decoding of the Quran. One of the principles of cognitive semantics is conceptual structure. According to “Johnson”, our experiences of the outside world create constructs in our minds that we express to their own language. Human beings construct their physical experiences according to conceptual structures which help them comprehend more abstract experiences. “Mark Johnson” categorizes these schema within three categories: path schema, containment schema and force schema. This article has investigated the frequency of this tool in conveying moral concepts in the Holly Quran to the audience. For this purpose, 6236 Ayah from the Holly Quran were investigated and analyzed on the basis of frequency of image schema. The findings show that the most frequency belongs to path schema with 57.5%, then containment schema stands at the second step (total percentage of 32%). Force schema (with the percentage of 10.5%) is the less frequent one. The most frequent moral issues belong to Revelation, Prophecy, Obey and Follow, Heaven and Hell. Other issues like wisdom, Misguide and Rebellion were identified as grade two and grade three concepts according to the frequency of happening.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cognitive Semantics
  • Iimage schema
  • Path schema
  • Containment schema
  • Force schema
  • Moral Hints
  • قرآن مجید؛ ترجمه­ی محمدمهدی الهی قمشه­ای؛ تهران، اسوه، 1323ش.
  • آریان­فر، سیمین؛ «بررسی شماری از ضرب­المثل­های زبان فارسی بر اساس طرح­واره­های تصویری در چارچوب نظریه­ی معنی­شناسی شناختی»؛ پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد، رشته­ی زبان­شناسی همگانی، دانشگاه الزهرا، 1385ش.
  • ایشانی، طاهره؛ نعمتی قزوینی، معصومه؛ «بررسی انسجام و پیوستگی در سوره­ی صف با رویکرد زبانشناسی نقش­گرا»؛ فصلنامه­ی انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شماره­ی 27، 1392ش.
  • باقری خلیلی، علی‌اکبر؛ محرابی کاله، منیره؛ «طرح‌واره‌ی چرخشی در غزلیات سعدی و حافظ شیرازی»؛ فصلنامه نقد ادبی، سال ششم، شماره­ی 23، 1392ش.
  • پور ابراهیم، شیرین؛ «بررسی زبان‌شناختی استعاره در قرآن: رویکرد نظریه معاصر استعاره (چارچوب شناختی)»؛ پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، 1388ش.
  • جلالیان، سارا؛ «بررسی برخی طرح‌واره‌های تصویری داستان سیاوش شاهنامه بر اساس نظریه‌ی جانسون»؛ پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، 1394ش.
  • خسروی­پور، سهیل؛ «علوم­شناختی چیست»، Hattp:shenaxt./com/article/cognitive-science/58
  • خوش­زبان، نیلوفر؛ «بررسی استعاره­های حیوانات در اصطلاحات زبان فارسی، رویکردی شناختی»؛ پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد رشته­ی زبان­شناسی همگانی، دانشگاه تربیت مدرس،1390ش.
  • رستمیان، مرضیه؛ طباطبایی، سید کاظم؛ «بررسی تطبیقی بافت موقعیت (برون زبانی) از دیدگاه فرث، هایمز و لوئیس با سیاق حالیه»؛ دوفصلنامه­ی تخصصی پژوهش­های میان‌رشته‌ای قرآن کریم، سال دوم، شماره­ی 4، 1390.
  • روشن، بلقیس؛ یوسفی­راد، فاطمه؛ شعبانیان، فاطمه؛ «مبنای طرح‌واره‌ای استعاره‌های موجود در ضرب‌المثل‌های شرق گیلان»؛ زبان­شناخت، سال چهارم، شماره‌ی 2، 1392ش.
  • راسخ مهند، محمد؛ درآمدی بر زبانشناسی شناختی، نظریه‌ها و مفاهیم؛ چاپ چهارم، تهران، سمت،1392ش.
  • فاکر میبدی، محمد؛ «سیاق و تفسیر قرآن»؛ قبسات، سال سیزدهم، شماره­ی 50، 1387ش.
  • قائمی‌نیا، علیرضا؛ «نقد تاریخیت قرآن»؛ مطالعات تفسیری، شماره 6، 1390 ش.
  • قرائتى، محسن؛ تفسیر نور، چاپ یازدهم، تهران، مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن، 1383ش.
  • لوریا، الکساندر؛ زبان و شناخت؛ ترجمه­ی حبیب‌الله قاسم­زاده؛ تهران، فرهنگان، 1376ش.
  • صفوی، کوروش؛ درآمدی بر معنی­شناسی؛ چاپ دوم، تهران، سوره مهر، 1383ش.
  • طباطبایی، سید محمدحسین؛ تفسیر المیزان، تهران، رجا، 1367ش.
  • کبیری، زینب؛ معلمی، حسن؛ «مبانی و شیوه‌های تربیت اخلاقی در قرآن کریم از دیدگاه علامه طباطبایی»، سامانه نشریات موسسه ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
  • http://marefateakhlagi.nashriyat.ir/node/23
  • محمدی آسیابادی، علی؛ صادقی، اسماعیل؛ طاهری، معصومه؛ «طرح‌واره‌ی حجمی و کاربرد آن در بیان تجارب عرفانی»، پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا)، سال ششم، شماره 2، پیاپی 22، 1391ش.
  • ویسی، الخاص؛ «بررسی مشکلات معادل‌یابی واژگان قرآنی و مذهبی در زبان انگلیسی»؛ پیک نور، شماره­ی 3، 1382ش.
  • هوشنگی، حسین؛ سیفی پرگو، محمود؛ «استعاره های مفهومی در قرآن از منظر زبان­شناسی شناختی»؛ پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، شماره‌ 3، 1388 ش.
    • Evans, Vyvyan and Melanie Green (2006), Cognitive Linguistics، An Introduction, Edinburgh، Edinburgh University Press;
 

  • Johnson, M. (1987). The body In the Mind، the Bodily Basis of Meaning, Reason and Imagination, Chicago، Chicago University Press.
 

  • Loebner, S. (2002). Understanding Semantics (Understanding Language), first edition, Rutledge.
 

  • Saeed, J.I. (2013). Semantics, Oxford، Blackwell.
 

  • Talmy, Leonard (2000). Towards a Cognitive Semantics, London، Cambridge.