برداشتی متفاوت از ماهیت تفسیر تربیتی: نظریه‌پردازی در حکم هدف و آرمان تفسیر تربیتی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده علوم تربیتى و روان شناسى، دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشجوی دکتری دانشکده علوم تربیتى و روان شناسى، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

در این پژوهش، تبیین ماهیت تفسیر تربیتی مدنظر بوده است. بدین منظور، ابتدا ماهیت این تفسیر با نظر به گونه­‌شناسی بازنگری­‌شده از دیدگاه‌های موجود از تفسیر تربیتی، تبیین شد و بر اساس سه معیار اصلی، یعنی روش تفسیر، شمول آیات و معنای تربیت، برای هر کدام از دیدگاه­‌های ذیل هر معیار، مهم‌ترین ویژگی­‌های ذاتی و عرَضی که در مجموع، با یکدیگر سازنده‌ی ماهیت هرگونه تفسیر تربیتی هستند، شرح و تفصیل داده شد. برای تعیین ماهیت تفسیر تربیتی با نظر به گونه­‌شناسی وضع مطلوب، بر اساس معیار هدف تفسیر تربیتی که جامعیت و ژرفای مطلوبی دارد، ماهیت تفسیر تربیتی تعیین گردید. ذیل معیار هدف تفسیر تربیتی، شش طبقه، شامل استخراج و شرح نکات تربیتی، مقایسه و تطبیق با یافته­‌های سایر علوم، چهره­‌گشایی از حقایق قرآن، تأیید گزاره­‌های قرآن/علوم تربیتی، استخراج عناصر تربیتی و نظریه­‌پردازی- قرار دارد. در ادامه، ماهیت هر یک از این طبقات بررسی شد. همه‌ی این طبقات به جز هدف نظریه‌­پردازی، در دو ویژگی، یعنی داشتن نگاه محدود به تفسیر تربیتی و محدودیت در دستاورد­ها و تولیدات مشترک هستند. بر این اساس، نظریه­‌پردازی به عنوان ماهیتی مقبول برای تفسیر تربیتی شرح و بسط داده شد. برای توضیح این ماهیت، مباحثی مانند گستردگی نگاه به تعلیم و تربیت و ارتقای تفسیر تربیتی در حکم دیدگاه‌ی فراکنشی مطرح شد که به دانش موجود تربیت اکتفا نکرده و در پی بازسازی این قلمرو معرفتی است و در نهایت، ایده‌ی اصلی این پژوهش، یعنی هدف نظریه‌­پردازی برای تفسیر تربیتی، ضرورت­‌ها و برخی الزامات آن بررسی شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Different Conception of Nature of the Educational Interpretation: Theorizing as Aim of Educational Interpretation

نویسندگان [English]

  • Maghsoud Amin Khandaghi 1
  • fateme sadat jafarnia 2
1 Associate Professor, Department of Faculty of Education and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad
2 Ph-D Student, Department of Faculty of Education and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده [English]

In this research, the nature of educational interpretation has been considered. In this regard, firstly, the nature of this interpretation has been explained in terms of revised typology from the Available perspective of educational interpretation and based on the three main criteria, the method of interpretation, the inclusion of verses (Ayat) and meaning of education, for each of the following points of each criterion, the most important substantive and accidental features, which together made the nature of any educational interpretation, have been elaborated. In order to determine the nature of educational interpretation, in terms of desired typology, the nature of educational interpretation was determined based on aim of educational interpretation that is desirable and comprehensible. Below goal of educational interpretation, six classes include extracting and describing educational points, comparing them with the findings of other sciences, revealing the Qur'an truths, Confirmation Qur'an/educational sciences propositions, extracting educational elements, and theorizing. Subsequently, the nature of each of these classes was analyzed. All of these classes, exception of the theorizing, have two characteristics, a limit view to educational interpretation and limitation in achievements and products. Accordingly, theorizing was expanded as an accepted essence for educational interpretation. In order to explain this nature, discussions such as the breadth of the view to education and the promotion of educational interpretation were introduced in the form of proactive view that did not satisfy to existing knowledge and seek to reconstruct this epistemic domain, and ultimately, main idea of this research, that's mean the orizing, some of its requirements was examined.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Educational Interpretation
  • nature
  • Theorizing
  • The Quran
  • Islamic Educational Sciences
  • ابوخمسین، هاشم؛ مؤدب، رضا؛ «مبانی التفسیر التربوی»؛ قرآن و علم، شماره 3، 1387ش.
  • احسانی، محمد؛ همت­بناری، علی؛ «روش­شناسی تفسیر تربیتی قرآن»؛قرآن و علم، شماره 3، 1387ش.
  • اسعدی، علی؛ «مدل روشی تفسیر تربیتی»؛ رساله دکتری، استاد راهنما: دکتر محمدکاظم شاکر؛ رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، 1394ش.
  • اعرافی، علیرضا؛ درآمدی بر تفسیر تربیتی؛ قم: موسسه‌ی اشراق و عرفان،1393ش.
  • اعرافی، علیرضا، همت­بناری، علی، رضایی اصفهانی، علی؛ «اقتراح: مفهوم­شناسی و روش­شناسی تفسیر تربیتی قرآن کریم»؛ قرآن و علم. شماره 3، 1387ش.
  • افشاگر، احمدذبیح؛ «آسیب­شناسی تفسیر و تفاسیر تربیتی قرآن»؛ قرآن و علم، شماره 3، 1387ش.
  • امین­خندقی، مقصود؛ جعفرنیا، فاطمه­سادات؛ «تفسیر تربیتی به‌مثابه رشته علمی: در جستجوی گونه‌شناسی شمول­گرایانه و جامع از تفسیر تربیتی»؛ دو فصلنامه تربیت اسلامی، مقاله زیر چاپ، 1397ش.
  • ایزدی­فرد، علی‌اکبر، جلودار، حبیب‌الله؛ ربیع نتاج، علی‌اکبر؛ علویان، مرتضی؛ درآمدی بر تفسیر موضوعی قرآن کریم؛ بابلسر، دانشگاه مازندران، 1386ش.
  • ایزدی، بهزاد؛ تجری، محمدعلی؛ «چیستی تفسیر تربیتی (مبتنی بر روش­شناسی پژوهش در تفاسیر و علوم تربیتی)»؛ پژوهش­های قرآنی، شماره 80، 1395ش.
  • الباز، انوار؛ التفسیر التربوی للقرآن الکریم؛ مصر، دار التشر للجامعات مصر،1428 ق.
  • بهرام­پور، محسن؛ «ضرورت تدوین نظریه برنامه درسی برای آموزش و پروش جمهوری اسلامی ایران»؛ نوآوری­های آموزشی، شماره 7، 1383ش.
  • جلیلی، سید هدایت؛ تفسیر موضوعی: چیستی، بنیان­ها و پیش‌فرض‌ها؛ قم، موسسه بوستان کتاب، 1387ش.
  • رضایی اصفهانی، محمدعلی؛ «روش­شناسی مطالعات میان­رشته­ای در تفسیر قرآن»؛ اندیشه دینی، پیاپی 32، 1388ش.
  • ــــــــــــــــــ؛ درآمدی بر تفسیر علمی قرآن کریم؛ تهران، اسوه، 1389ش.
  • رفیعی محمدی، ناصر؛ منبع سیر تدوین و تطور تفسیر علمی قرآن؛ قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، 1386ش.
  • سمسار، حامد؛ سمسار، محمدصادق؛ کریمی، صدیقه؛ «مدل­سازی تحقق تمدن نوین اسلامی به کمک شبیه‌سازی اجتماعی»؛ جامعه­شناسی سیاسی جهان اسلام، شماره 2، 1394ش.
  • شیروانی، علی؛ ترجمه و شرح نهایه الحکمه علامه سید محمدحسین طباطبایی؛ تهران، الزهرا، 1383ش.
  • صالحی، سید عباس؛ «تربیت اندیشی قرآنی»؛ پژوهش­های قرآنی، شماره 59، 1388ش.
  • علوی­مهر، حسین؛ روش­ها و گرایش­های تفسیری؛ قم، اسوه، 1389ش.
  • فیاض، ایراندخت؛ انصافی مهربانی، سپیده؛ «سلام در آموزه­های اسلامی و پیامدهای تربیتی آن»؛ علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، شماره9، 1396ش.
  • کاظمی، ابوالفضل؛ «جریان­شناسی گرایش تربیتی در تفاسیر قرآن کریم»؛ پایان­نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: محمدکاظم رحمان ستایش؛ رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، 1392ش.
  • کشاورز، سوسن؛ زهری، محسن؛ «ماهیت، اصول و روش­های معادباوری در تربیت اسلامی مبتنی بر آیات قرآن کریم؛ تربیت اسلامی، شماره 19، 1393ش.
  • مسلم، مصطفی؛ پژوهشی در تفسیر موضوعی؛ ترجمه هادی بزدی ثانی، مشهد، به نشر، 1390ش.
  • مشکاتی سبزواری، عباسعلی؛ الویری، محسن؛ «درآمدی بر سنجش ظرفیت­های تمدن­سازی فقه»؛ تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، شماره 3، 1390ش.
  • مظفر، محمدرضا؛ منطق؛ تهران، حکمت، 1390ش.
  • مؤدب، رضا؛ روش­های تفسیر قرآن؛ قم، اشراق، 1392ش.
  • میرزاخانی، حسین؛ نخستین تفسیر تربیتی؛ قم: مرکز انتشارات تبلیغات اسلامی، 1365ش.
  • ناطقی، غلامحسین؛ «قلمرو تفسیر تربیتی»؛ قرآن و علم، شماره 3، 1387ش.
  • هاشمی علی­آبادی، احمد؛ «روش­شناسی تفسیر تربیتی»؛ معارف، شماره 100، 1392ش.
    • Beauchamp, G.A. Curriculum theory. 4th edition. The Kagg Press, Wilmette, IIIinois, 1981.
    • Carr, Wilfred, "Foreword". A Student's Guide to Methodology. Clough, Peter and Nutbrown, Cathy (Authors). London: Sage Publications, 2002.