از معرفت‌شناسی‌‌علامه طباطبایی تا تفکر چند‌وجهی در تربیت زیبا‌شناختی با نگاهی به قرآن کریم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی، رشته علوم تربیتی(فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی)، دانشگاه پیام نور ، ایران.

2 عضو هیأت علمی، علوم تربیتی(فلسفه تعلیم و تربیت)، دانشگاه پیام نور، ایران.

3 عضو هیأت علمی، علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، ایران.

4 عضو هیأت علمی، علوم تربیتی( فلسفه تعلیم و تربیت). دانشگاه پیام نور. ایران.

چکیده

در تعالیم الهی و تفاسیر قرآنی، به شناخت و ابعاد مختلف آن و نیز موضوع زیبایی و گستره­ی آن در ابعاد وجودی انسان، به مناسبت­های مختلف و در جایگاه­های متعدد توجه شده است، به­گونه­ای که می­توان میان شناخت و زیبایی، پیوند عمیق و تفکیک­ناپذیری را مشاهده ­کرد. علامه­طباطبایی، از مفسران بزرگ شیعی، با ژرف­اندیشی در قرآن و آموزه­های تربیتی آن، توجه به ادراک حسی(سمع و بصر) را، مقدمه و منشأ علوم حصولی(تصورات) می­داند و فؤاد را برابر با قوه­ی عقل و مبدأ تصدیق و تعقل بر­می­شمرد. این نوع نگاه به ابزار معرفت، پایه­ی اصلیِ بُعد خاصی از تربیت با عنوان «تربیت زیباشناختی» است. در پژوهش حاضر که، به شیوه­ی توصیفی_ تحلیلی و با مراجعه به منابع دست اول و منابع­کتابخانه­ای، به­ویژه تفسیر المیزان انجام شده است، ضمن تبیین برخی از دیدگاه­های معرفت­شناسی و زیبایی­شناسی ­علامه­ طباطبایی و پیوند میان آنها، نوع خاصی از تفکر در اهداف آموزشی، با عنوان «تفکر چندوجهی» در تربیت زیباشناختی مطرح می­شود، که حاصل آن، توجه توأمان به عقل و اندیشه، احساس بیرونی و درونی و عاطفه و ایمان و حق­پذیری است. بنابراین، توجه و تقویت پرورش کیفیات حسی و ذائقه­ی زیبایی­شناختی فراگیران، به موازات پرورش و تقویت عقل سلیم و توجه به دل و فطرت سالم، بایستی در اولویت برنامه­های نظام آموزشی قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

From Allama Tabatabaee’s Epistemology to Multidimensional (Multifaceted) Thinking in Aesthetic Education with a Glance at the Holy Quran.«

نویسندگان [English]

  • effat adamzadeh 1
  • Mohammad reza sarmadi 2
  • mehran farajollahi 3
  • Zohre esmaeily 4
1 faculty member,educational Science Field, Payam Noor University. Iran.
2 faculty member. educational science field, payame noor university. Iran.
3 faculty member. educational science field. payame noor university. Iran.
4 faculty member. educational science field. payame noor university, Iran.
چکیده [English]

In divine teachings and Quranic interpretations, cognition, its different dimensions and the issued of beauty and its spread in man’s existential dimensions have received attention on different occasions in different situations so that a profound and inseparable link can be observed between cognition and beauty.
Having deeply dipped into the Holy Quran and its teachings, Allama Tabatabaee, a great Shiite commentator, considers attention to sensory (audiovisual) perception as the introduction and origin of acquired science (imaginations) and reckons the heart to equal the faculty of wisdom and the origin of acknowledgement and reasoning. This type of glance at the instrument of cognition is the main basis of a specific dimension of training called “Aesthetic Education”. In the present study, conducted in the descriptive-analytical method by referring to first hand and library resources especially “Tafsirolmizan”, some of Allama Tabatabaee’s epistemological and Aesthetic views and relation between them are defined and  a specific kind  of thinking in educational objectives called “multidimensional thinking” in Aesthetic Education is discussed the result of which is simultaneous attention to reason and thinking, external and internal feeling, affection, faith and truthfulness.
Attention to the strengthening of training of learners’ sensory qualities and Aesthetic taste should, therefore; be put on the top of the educational system programs in parallel with training and strengthening of common sense , attention to safe sound heart and nature.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Epistemology
  • Allama Tabatabaee
  • Multidimensional Thinking
  • Aesthetic Education
  • the Holy Quran
قرآن کریم؛ مترجم مهدی الهی قمشه‌ای؛ چاپ دوم، قم: شریعت،1390.
آدم‌زاده، عفت؛ «تحلیل ماهیت زیبایی از منظر علامه طباطبایی و دلالت‌های تربیتی آن و تبیین مدل مفهومی زیبایی‌شناسی برای نظام آموزشی»، رساله‌ی دکتری، استاد راهنما: دکتر محمدرضا سرمدی و دکتر مهران فرج‌اللهی، مشاور: دکتر زهره اسماعیلی، رشته علوم تربیتی، گرایش فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، 1396.
ابن سینا؛ رسالة فی ماهیّة العشق؛ مترجم احمد آتش؛ استانبول.1953م.
الصدیق، حسین؛ زیبایی‌شناختی و مسائل هنر از دیدگاه ابوحیان توحیدی؛ مترجم غلامرضا تهامی؛ قم: الهدی، 1383.
بدوی، عبدالرحمن؛ فلسفه الجمال و الفن عند هیجل؛ چاپ اول، قاهره: دارالشروق عمان دارالفارس، 1996م.
بیده، علیرضا؛ صادق زاده؛ علی‌رضا قمصری و سید مهدی سجادی؛ «تبیین و مقایسه رویکرد انتزاعی کانت و رویکرد انضمامی علامه جعفری(ره) به تربیت زیبایی شناختی»، پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت، شماره(10)، سال پنجم، پاییز و زمستان 1394.
پیربابایی، محمد تقی؛ عباس غفاری و فرزانه قلی‌زاده؛ «بررسی تطبیقی جایگاه انسان در معماری با رویکرد معرفتی از منظر تعقل در مساجد تاریخی و معاصر شهر تبریز»، پژوهش در هنر و علوم انسانی، ش4، تیر1396.
جعفری، محمدتقی؛ حیات معقول؛ تهران: بنیاد انتقال به تعلیم و تربیت اسلامی، 1361.
ـــــــــــــــــ؛ زیبایی و هنر از دیدگاه اسلام؛ چاپ چهارم، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری،1385.
حسینی طهرانی، سید محمدحسین؛ «مهر تابان»، مشهد: علامه طباطبایی، 1418ه.ق.
حسینی(ژرفا)، سید ‌ابوالقاسم؛ «اصول ‌و ‌جلوه‌های زیبایی ‌شناسی ‌در ‌قرآن‌ کریم (قسمت ‌چهاردهم)»،‌ پیام‌زن، ش227، بهمن1389.
خرقانی، حسن؛ «قرآن کریم چشمه‌سار زیبایی‌شناسی»، مکاتبه و اندیشه، ش4، پاییز1390.
رحیم‌پور، فروغ‌السادات و سوده یاوری؛ «واسطه‌های شناخت از دیدگاه علامه طباطبایی»، خردنامه صدرا، ش70، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، زمستان1391.
رحیم پور، فروغ السادات و سوده یاوری؛ «مقایسه دیدگاه علامه طباطبایی و محیی‌الدین ابن‌عربی در مسئله رأیت و مشاهده»، متافیزیک، ش4و3، پاییز و زمستان1388.
سلیمانی، بلقیس؛ هنر و زیبایی از دیدگاه افلاطون؛ تهران: گوهر منظوم، 1379.
صدرالدّین شیرازی، محمد‌بن‌ابراهیم؛ المبدأ و المعاد؛ تحقیق سید جلال‌الدین آشتیانی؛ قم: بوستان کتاب، 1380.
ضیمران، محمد؛ جستارهایی پدیدارشناسـانه پیرامـون هنـر و زیبـایی؛ تهـران: نشـر کـانون،1377.
طباطبایی،‌ سید محمدحسین؛ تفسیر ‌المیزان؛ مترجم سید ‌محمدباقر‌ موسوی‌ همدانی؛ جلد20-1، قم: بنیاد علمی و فکری ‌علامه طباطبایی،1390.
ـــــــــــــــــــــ؛ اصول فلسفه و روش رئالیسم؛ مجموعه 5 جلدی؛ با مقدمه و پاورقی شهید مطهری؛ ج2و1، تهران: صدرا، 1362.
ـــــــــــــــــــــ؛ نهایت فلسفه (ترجمه نهایت الحکمه)؛ مترجم مهدی تدین؛ به کوشش سید هادی خسرو شاهی، قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1387 الف.
ـــــــــــــــــــــ؛ آغاز فلسفه(ترجمه بدایه الحکمه)؛ مترجم محمدعلی گرامی؛ به کوشش سید هادی خسرو شاهی؛ قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1387ب.
ـــــــــــــــــــــ؛ بررسی‌های اسلامی؛ به کوشش سید هادی خسروشاهی؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی،ج1، بی تا.
عبدالحمید، شاکر؛ التفضیل الجمالی(دراسه‌ی فی سیکولوجیه‌ی التذوق الفنی)؛ کویت: عالم‌المعرفه، 2001م.
فارابی، محمد‌بن‌محمد؛ احصاء العلوم؛ مترجم حسین خدیو جم؛ تهران: علمی و فرهنگی، 1364.
گوتک، جرالد ال؛ مکاتب فلسفی و آراء تربیتی؛ مترجم محمدجعفر پاک‌سرشت؛ تهران: سمت، 1380.
مجتبوی، جلال‌‌الدین؛ ترجمه‌ی قرآن‌ کریم استاد ‌مجتبوی؛ ناشر ‌دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان(www.Ghaemiyeh.com)،1388.