نقش تفسیر انفسی قرآن کریم در تعمیق ایمان دینی با نگاهی بر آراء حسن‌زاده آملی و جوادی آملی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه مازندران

چکیده

تفسیر انفسی قرآن کریم، شیوه­ای از تفسیر به منظور تعالی بشر، از نشأه­ی کثرات، به عوالم روحانی و رسیدن به وحدت شخصی وجود است. مفسر در این روش می­کوشد، قدم در سیر انفسی گذاشته و در شگفتی­های نفسانی غرق شود؛ بنابراین با یاری گرفتن از آیات الهی و روایت معصومین، درهای غیب را به روی خود می­گشاید. خدا، محور تفسیر انفسی است و فهم کلام الهی، موضوع آن و شناخت و تعالی انسان، هدف آن است. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، ضمن بیان نمونه­هایی از تفسیر آیات از حسن­زاده­آملی­ و جوادی­آملی، تفسیر انفسی را شامل عرفان عملی، عرفان نظری و مبانی فلسفی نفس انسان می­داند، که در قالب برهان به مخاطب عرضه می­شود. از ویژگی­های تفسیر انفسی  می­توان به فرا­زمان و فرا­مکانی در تفسیر آیات، قابلیت­های نفس جهت مشاهده حقایق، رابطه­ی عارفانه بین بنده و محبوب حقیقی و اثرات رابطه­ی فوق در کاهش گناه و رهایی از تنهایی است، که موجب افزایش ایمان و عمق بخشی به باور دینی خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The role of Subjective Interpretation on the Deepening of Faith in the Holy Quran with an Emphasis on Votes of Hassanzadeh Amoli and Javadi Amoli

نویسندگان [English]

  • akram hosseinzadeh
  • mohammad sharifi
mazandaran
چکیده [English]

The subjective interpretation of the verses of the Holy Qur'an, a way of interpreting for the sake of human excellence, is a great heritage to clerical realities and an achievement of personal unity.The commentator in this way is going to step in the episode and drown in the senses.Therefore, by using the divine verses and the narratives of the infallible, the door of the unseen is revealed on its own.The axis is in the interpretation of God and its subject matter is the understanding of the divine word and its purpose is the knowledge and excellence of man.The current writing, using descriptive-analytical method, while expressing examples of the interpretation of verses by Hassanzadeh Amoli and Javadi Amoli, has considered anthropocentric interpretation of practical mysticism, theoretical mysticism and philosophical foundations of the human soul which is presented in the form of proof. The lack of time and place in the interpretation of the verses, the capabilities of the soul to observe the facts, the mystical relationship between the true servant and the beloved, and the effects of the above relation in reducing sin and liberation from loneliness, are the characteristics of an exegetic interpretation that increases the faith and deepens the religious belief.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Subjective interpretation
  • the deepening of faith
  • achievement of personal unity
  • Hassanzadeh Amoli
  • Javadi Amoli

قرآن کریم

نهج البلاغه؛  شریف رضی، محمد­بن­حسین؛ محقق: صالح صبحی؛ قم: هجرت، 1414.

آتش، سلیمان؛ مکتب تفسیر اشاری؛ ترجمه­ی توفیق هاشم­پورسبحانی؛ تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1381.

آشتیانی، جلال­الدین؛ شرح حال و آراء فلسفی ملاصدرا؛ تهران: نهضت زنان مسلمان، 1360.

استیس، والتر ترنس؛ عرفان و فلسفه؛ ترجمه­ی بهاء الدین خرمشاهی؛ تهران: سروش، 1361.

ایازی، سید محمدعلی؛ المفسرون حیاتهم و منهجهم؛ تهران: وزارت ارشاد، 1373.                                                                        

جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر انسان به انسان؛ محقق: محمدحسین الهی­زاده؛ قم: اِسراء، 1389، الف.

____________؛ ادب فنای مقربان جلد 1 و 5؛ محقق: محمد صفایی؛ قم: اِسراء، 1389، ب.

____________؛ منزلت عقل در هندسه معرفت دینی؛ محقق: احمد واعظی؛ قم: اسراء، 1389، ج.

____________؛، امام مهدی موجود موعود؛ محقق: سید محمدحسن­مخبر؛ قم: اسراء، 1389، خ.

____________؛ انتظار بشر از دین؛ محقق: محمدرضا مصطفی­پور؛ چاپ ششم، قم: اسراء، 1389،چ.

____________؛ بنیان مرصوص امام خمینی(ره) ؛ محقق: محمد امین شاهجویی، چاپ هشتم، قم: اسراء، 1384، الف.

____________؛ تسنیم جلد 13؛ محقق: عبدالکریم عابدینی؛ چاپ سوم، قم: اسراء، 1389، د.

____________؛ تسنیم جلد1؛ محقق: علی اسلامی؛ قم : اسراء، 1388.

____________؛ تسنیم جلد 5؛ محقق: احمد اقدسی؛ چاپ پنجم، قم: اسراء، 1389، ذ.

____________؛ تسنیم جلد 24، محقق: احمد، قدسی/ روح الله، رزقی/ محمد، فراهانی، قم: اسراء، 1391.

____________؛   توحید در قرآن؛ قم: اِسراء، 1383.

____________؛  سروش هدایت؛ قم: اسراء، بی­تا.

____________؛  ده مقاله پیرامون مبدأ و معاد؛ تهران: الزهراء، 1363.

____________؛ عین نضاخ (تحریر تمهید القواعد)، محقق: حمید پارسانیا؛ قم: اسراء، 1387.

____________؛ معرفت شناسی در قرآن؛ محقق: حمید پارسانیا؛ چاپ سوم، قم: اسراء، 1384، ب.

حسن­زاده آملی، حسن؛ انسان در عرف عرفان؛ تهران: سروش، 1392.

_____________ ؛ اتحاد عاقل و معقول؛ چاپ سوم، قم: بوستان کتاب، 1390.

_____________ ؛ در آسمان معرفت تذکره اوحدی از عالمان ربانی؛ قم: تشیّع، 1375.

_____________ ؛ دروس شرح فصوص الحکم قیصری؛ قم: بوستان کتاب، 1387، الف. 

_____________ ؛ رساله آغاز و انجام؛ چاپ پنجم، بی­جا، بی­نا، بی­تا، الف.

_____________ ؛ «زندگی و مبانی تفسیری عارف سالک سیدحیدرآملی»، بیّنات، ش3، س1، 1373.

_____________ ؛ سرح العیون فی شرح العیون؛ بی­جا: بی­نا، بی­تا، ب.

_____________؛شرح فارسی الاسفار الاربعه؛ قم: بوستان کتاب، 1387، ب.

_____________ ؛ صد کلمه در معرفت نفس؛ قم:  قیام، 1371.

_____________؛ هزار ویک کلمه؛ قم: بوستان کتاب، 1381.

 

خمینی، سید روح­الله؛ آداب الصلواه؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1388.

_____________ ؛ تفسیر سوره حمد؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378.

_____________ ؛ چهل حدیث؛ تهران: مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی(ره)، 1373.

_____________ ؛ شرح دعای سحر؛ تهران: مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی(ره)، 1376.

ذهبی، محمدحسین؛ التفسیر و المفسرون؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، بی­تا.

راغب اصفهانی، حسین­بن­محمد؛ المفردات فی غریب القرآن؛ محقق: صفوان عدنان، داوودی؛ دمشق/ بیروت: دارالعلم/ دارالشامیه، 1412.

رستمی، علی اکبر؛ آسیب شناسی و روش تفسیر معصومان؛ بی­جا: کتاب مبین، 1380.

رضائی اصفهانی، محمد علی؛ در آمدی بر تفسیر علمی قرآن؛ بی­جا: اسوه، 1375.

زرقانی، محمدعبدالعظیم؛ مناهل العرفان فی علوم القرآن؛ ترجمه­ی محسن آرمین، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1385.

سبحانی، جعفر؛ منشور جاوید؛ قم: مؤسسه امام صادق(ع)، 1383.

سیوطی، جلال­الدین؛ الاتقان فی علوم القرآن؛ ترجمه­ی سید مهدی حائری قزوینی؛ تهران: امیرکبیر، 1380.

شاکر، محمد کاظم؛ روش­های تأویل قرآن؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1376.

شاهرودی، عبدالوهاب؛ ارغنون آسمانی جستاری در قرآن، عرفان و تفاسیر عرفانی؛ رشت: کتاب مبین، 1383.

شیخ بهایی، محمد­بن­حسن؛ الاربعون؛ قم:  نوید اسلام، 1415.

شیخ مفید؛ محمد­بن ­نعمان؛ اوائل المقالات؛ چاپ دوم، بیروت: دارالمفید، 1414.

صدرالمتألهین، محمد­بن­ابراهیم؛ تفسیر القرآن الکریم(صدرا)؛ محقق: محمد خواجوی؛ چاپ دوم، قم: بیدار، 1366.

صدوقی، سها؛ نشست تفسیر و تأویل عرفانی قرآن کریم، http//dana. Ir/ 1095449، 1396.

صمدی آملی، داوود؛ شرح رساله انسان کامل از دیدگاه نهج البلاغه؛ قم: روح و ریحان، 1389.

__________ ؛ شرح دروس معرفت نفس؛ قم: روح و ریحان، 1393.

طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، 1417.

طبرسی، احمد­بن­علی؛ الاحتجاج؛ مصحح: محمدباقر خرسان؛ مشهد: نشر مرتضی، 1403.

طبرسی، فضل­بن­حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ محقق: محمدجواد بلاغی؛ تهران: ناصر خسرو، 1372.

طریحی، فخرالدین؛ مجمع البحرین؛ محقق: سید احمد حسینی؛ تهران: مرتضوی، 1375.

غزالی، محمد؛  احیاء علوم دین؛ محقق: عبدالرحیم حافظ عراقی؛ بی جا: بی نا، بی­تا.

فخر رازی، محمد­بن­عمر؛ مفاتیح الغیب؛ بیروت: داراحیاءالتراث العربی، 1420.

قائمی­نیا، علیرضا؛ تفسیر انفسی آیات از دیدگاه امام خمینی؛ قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1382.

قربانیان، محسن؛ پژوهشی در مورد تفسیر انفسی قرآن کریم؛ پایان نامه کارشناسی ارشد محمدعلی راغبی؛ دانشگاه معارف قرآنی قم: دانشکده­ی تفسیر و معارف قرآن کریم، 1388.

قرشی، سیدعلی اکبر؛ قاموس قرآن؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1371.

کلینی، محمد­بن یعقوب؛ الکافی؛ محقق: علی اکبر غفاری و محمد آخوندی؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1407.

مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1403.

____________؛ مرآه العقول فی شرح اخبار آل رسول؛ تهران: هاشم رسولی، 1363.

مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القران الکریم؛ تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360.

مصلائی­پور، یحیی و همکاران؛ «مبانی افتراق تفاسیر عرفانی در مقایسه با تفاسیر عرفانی متقدّم»، مطالعات عرفانی، ش 17، 1392.

مطهری، مرتضی؛ انسان کامل؛ تهران: صدرا، 1367.

معرفت، محمد هادی، تفسیر و مفسران، قم: مؤسسه فرهنگی التمهید، 1379.

ملکیان، مصطفی؛ «شالوده شکنی انفسی درباره­ی نو اندیشی دینی و سنت»؛ خردنامه همشهری، ش5، 1385.

میبدی، رشید­الدین؛ کشف الأسرار و عدّه الأبرار؛ محقق: علی اصغر حکمت؛ چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر، 1371.

میرزایی، گلستان؛ «وحدت شخصی وجود و وحدت سنخی وجود، از دیدگاه سید حیدر آملی و صدرالمتألهین»، پایان نامه­ی کارشناسی ارشد، زهرا کاشانیها، تهران: دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، 1389.

نکونام، جعفر؛ « آیات آفاق و انفس در بستر تاریخ»؛ پژوهش نامه قرآن و حدیث، ش 5، 1387.

نیازاده، علیرضا؛ «معناشناسی واژه­های قرآن و تفسیر موضوعی»، مجله معرفت،  ش 1096،  1384.